50 sự thật thú vị về mùi hương có thể bạn chưa biết.
Khứu giác - Một trong những cơ quan quan trọng nhất của con người đảm nhiệm vai trò cảm nhận mùi hương. Nhờ đó mà quyết định đến 75% cảm xúc của chúng ta. Du thân thuộc là thế nhưng chắc chắn bạn vẫn chưa hiểu hết về những gì khứu giác thể hiện. Qua bài viết này, Himalaya sẽ cùng bạn khám phá những sự thật thú vị về mùi hương và khứu giác mà chắc có lẽ bạn sẽ phải ngạc nhiên khi biết đến.
Mối quan hệ giữa mùi hương khứu giác và cơ thể chúng ta
Những điều thú vị về khứu giác và các giác quan khác
Khứu giác là giác quan phát triển đầu tiên và mạnh nhất, ngay cả trước khi chúng ta được sinh ra, nó đã được hình thành và hoạt động đầy đủ. Điều này lý giải vì sao trẻ sơ sinh có thể nhận ra mẹ bằng mùi sau khi chào đời
Các nghiên cứu gần đây cho thấy con người có thể nhận biết hơn một nghìn tỷ mùi khác nhau. Có hơn 10 triệu thụ thể khứu giác trong mũi của bạn, nên não bộ có thể xử lý khoảng 10.000 mùi khác nhau trên một diện tích bề mặt bằng kích thước của một con tem bưu điện, mỗi mùi đều kích hoạt một phản ứng thần kinh. So với thị giác cho phép chúng ta nhìn thấy tới 10 triệu màu thì chỉ bằng một phần mười khả năng của mũi.
Khứu giác hoạt động khác với các giác quan khác, nếu thị giác, thính giác và vị giác tiếp nhận thông tin trước, sau đó mới đến phản ứng cảm xúc. Thì với mùi hương và khứu giác, chúng ta có thể có phản ứng cảm xúc trước cả khi nhận biết mùi hương ngay sau đó.
Vị giác của chúng ta gần như hoàn toàn phụ thuộc vào khả năng ngửi, vì khứu giác ảnh hưởng đến 75 - 95% khả năng cảm nhận hương vị. Nếu vị giác phân biệt được các loại hương vị chung như ngọt và mặn, thì chính các thụ thể trong khoang mũi lại giúp phân biệt được mùi vị khác nhau giữa các món ăn, giúp bạn phân biệt được mùi bánh mì hay bánh ngọt, mùi khoai tây với hành tây,... Vậy nên không lạ gì khi bị cảm lạnh, bạn thường cảm thấy nhạt miệng, vì lúc đó khứu giác đang bị suy yếu, nếu không có khứu giác, khả năng nếm vị của chúng ta sẽ giảm đi 80%!
Để lưu mùi hương lâu và bền, bạn có thể dùng trên tóc hoặc các điểm mạch, dầu của tóc hay những vị trí này giữ mùi khá tốt, tuy nhiên hạn chế xịt nước hoa có chứa cồn lên tóc vì sẽ làm tóc khô.
Những sự thật thú vị của khứu giác và mùi hương trong những giai đoạn khác nhau
Khi độ ẩm tăng, khả năng ngửi thấy mùi hương cũng tốt hơn, đó là lý do tại sao ở mùa xuân hoặc mùa hè bạn lại thấy khả năng gửi tốt hơn so với mùa lạnh. Hoặc sau khi tập thể dục, nhờ đường mũi được tăng độ ẩm mà khứu giác cũng mạnh mẽ hơn.
Khứu giác chúng ta ngừng hoạt động trong khi ngủ, vậy nên bạn chỉ thực sự nhận biết được mùi cà phê hay mùi thức ăn sau khi đã thức dậy.
Khứu giác của bạn yếu nhất vào buổi sáng và tăng dần trong suốt cả ngày.
Khứu giác của chúng ta đạt đỉnh điểm vào cuối tuổi thiếu niên và bắt đầu suy giảm dần sau đó.
Phụ nữ có khứu giác tốt hơn nam giới. Và khi mang thai, khứu giác của phụ nữ trở nên nhạy bén và cực kỳ nhạy cảm. Một số ý kiến cho rằng khứu giác nhạy bén này có thể là nguyên nhân dẫn đến những cơn thèm ăn kỳ lạ ở phụ nữ mang thai.
Sự cảm nhận mùi sau 4 tuần sẽ khác nhau, cùng một mùi nhưng bạn sẽ có cảm nhận khác vì sự thích nghi khứu giác, do não thay đổi cách diễn giải hoặc do tế bào khứu giác được tái tạo
Mỗi người có một sơ đồ mùi hương riêng, không ai giống ai ngay cả những cặp song sinh giống hệt nhau (ngoại trừ trường hợp sinh đôi cùng trứng). Mùi hương độc nhất vô nhị của mỗi người phụ thuộc vào lượng thức ăn chúng ta ăn, thuốc chúng ta dùng, giới tính và thậm chí cả trạng thái tâm lý,.. Cho dù cùng một loại nước hoa dùng trên hai người khác nhau cũng mang lại mùi hoàn toàn khác nhau là vì thành phần hóa học riêng biệt của da mỗi người.
Khứu giác bị nhàm chán và sự mệt mỏi với mùi hương là hiện tượng khi bạn đã quen với một mùi nhất định nào đó đến mức không còn nhận ra nó nữa. Sự thích nghi dần dần với một mùi nào đó là lý do bạn không còn cảm thấy hào hứng hay phấn khích khi ngửi thấy những mùi hương khác nhau trong tiệm bánh sau một khoảng thời gian hay mùi nước hoa bạn dùng lại quá nồng với người bên cạnh trong khi bạn không cảm nhận được nó nữa.
Mũi của bạn hoạt động theo "ca", với các mô bên trong sẽ sưng lên và thay đổi sau mỗi vài giờ. Vì vậy để tăng cường khả năng ngửi, hãy di chuyển mùi hương qua lại dưới cả hai lỗ mùi hoặc ngửi với đôi mắt nhắm lại để cảm nhận tốt hơn toàn bộ dải mùi.
Khứu giác, cảm xúc và trí nhớ
Mỗi người trong chúng ta có một chiếc mũi riêng biệt để cảm nhận mùi hương. Cách chúng ta nhận biết và để mùi hương thoang thoảng từ cơ thể len lỏi vào mũi giúp chúng ta gắn kết gia đình và bị thu hút bởi người khác. Mùi hương cũng định hình thế giới của chúng ta theo những cách mà chúng ta thường bỏ qua. Từ việc gợi lại ký ức đến việc cảnh báo chúng ta về nguy hiểm (như thức ăn ôi thiu hoặc khói), mũi của chúng ta luôn hoạt động không ngừng nghỉ. Khi bạn ngửi thấy mùi gì đó lạ, cơ thể sẽ phân tích xem có nguy hiểm, mầm bệnh hay sự hung hăng nào không để tránh xa, hoặc thông qua mùi để củng cố những ký ức, điều này ảnh hưởng đến tâm trạng và trạng thái cảm xúc khá lớn.
Nếu khứu giác bạn đủ nhạy, bạn thực sự có thể ngửi thấy cảm giác sợ hãi thông qua các tín hiệu hoá học trong mồ hôi hoặc cũng có thể trải nghiệm chính những cảm xúc đó. Vì vậy, nếu ai đó đang lo lắng, mũi của bạn có thể biết trước cả bạn! Bạn cũng có thể biết rằng mùi cơ thể của một người có thể ảnh hưởng đến mức độ đáng tin cậy của họ trong mắt người khác, ví dụ như mùi hương sạch sẽ phản ánh một người gọn gàng,..
Các nghiên cứu chỉ ra rằng 75% cảm xúc được kích hoạt bởi mùi hương có liên quan đến niềm vui, hạnh phúc và trí nhớ.
Não bộ của chúng ta có một bộ lọc phân tích mọi phân tử mùi hương mà chúng ta hít vào; nó được gọi là hành khứu giác. Khi nó "hoạt động", nó nhận ra một mùi hương từ lần tiếp xúc trước và báo cho cơ thể bạn biết.
Sự liên quan giữa khứu giác và bệnh lý
Có bằng chứng khoa học đã được chứng minh về mối liên hệ giữa khứu giác và trí nhớ. Đó là lý do tại sao, khi kiểm tra bệnh Alzheimer, các bác sĩ cũng kiểm tra khứu giác của bệnh nhân. Khứu giác không ổn có thể cho thấy có điều gì đó không ổn với trí nhớ. Có thể bạn đã nghe thấy điều khác, đặc biệt nếu bạn sống cùng người lớn tuổi và họ thường xuyên yêu cầu bạn nhắc lại, nhưng khứu giác thường là giác quan đầu tiên trong năm giác quan cho thấy sự suy giảm về khả năng hoạt động.
Những người mắc chứng rối loạn khứu giác dị thường cảm nhận mùi hương rất khác chúng ta. Ngay cả một bó hoa tươi cũng là nỗi kinh hoàng đối với họ vì họ cảm nhận mọi mùi đều là thứ gì đó ghê tởm, chẳng hạn như mùi thối rữa hoặc nôn mửa
Mất khứu giác (gọi là “anosmia”) và trầm cảm có mối liên hệ với nhau. Vì nhiều niềm vui lớn trong cuộc sống liên quan đến hương vị, là vị giác và mùi hương… tất cả đều phụ thuộc vào khứu giác của chúng ta. Rối loạn cảm xúc theo mùa (SAD) là một dạng trầm cảm liên quan đến sự thay đổi theo mùa. Những mùi hương sảng khoái (thông), tiếp thêm năng lượng (quế), và thậm chí cả những mùi hương gợi nhớ kỷ niệm (vani) có thể giúp cải thiện tâm trạng và làm dịu bớt sự khó chịu trong quá trình chuyển mùa.
Mất khứu giác tác động mạnh mẽ đến các mối quan hệ, vì không có hoặc giảm khả năng nhận biết thế giới xã hội xung quanh, từ đó ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự gắn bó, hạn chế khả năng "đọc hiểu không gian xung quanh" và điều chỉnh cảm xúc. Những hiện tượng này không chỉ giới hạn ở giai đoạn phát triển sớm và tuổi trưởng thành, mà còn kéo dài liên tục suốt cuộc đời, bao gồm cả người cao tuổi. Thật vậy, người ta tin rằng mối liên hệ giữa khả năng khứu giác và sự phong phú của các kết nối xã hội có thể phản ánh các quá trình điều chỉnh xã hội xảy ra trong quá trình lão hóa, đây đều là những kết quả thông qua nghiên cứu.
Những người bị mất khứu giác không thể phát hiện các mùi như khói hoặc sữa ôi thiu, họ có nguy cơ tử vong do hỏa hoạn và ngộ độc thực phẩm cao gấp đôi so với những người có khứu giác bình thường. Hầu hết các nguyên nhân gây mất khứu giác là do bệnh tật hoặc chấn thương đầu (tai nạn xe hơi là một nguyên nhân hàng đầu). Những người sinh ra đã bị mất khứu giác thường không nhận ra điều đó cho đến tuổi thiếu niên, vì trẻ em không được sàng lọc các rối loạn về khứu giác giống như các vấn đề về thị lực và thính lực.
Sự khác biệt giữa khứu giác con người và động vật
Con người có thể không sở hữu khứu giác tuyệt vời nhất so với thế giới động vật: Con người có từ 5-6 triệu tế bào phát hiện mùi hương, trong khi thỏ có 100 triệu và chó có 220 - 300 triệu tế bào. Loài có khứu giác mạnh nhất cũng sở hữu chiếc mũi lớn nhất: voi châu Phi, chúng nhạy cảm với mùi hương đến mức chúng có thể ngửi thấy mùi nước từ khoảng cách 19 km.
Mỗi người đều có một mùi hương yêu thích thì động vật cũng vậy. Mèo thích mùi cây Valerian, sư tử thích mùi bạc hà, lạc đà thì nghiện mùi thuốc lá.
Một điều thú vị là con người cũng có thể sử dụng khứu giác trong các chiến lược tìm kiếm thức ăn hoặc ăn uống giống một số loài động vật, tức là để định hướng tìm kiếm thức ăn trong các môi trường khác nhau. Mùi thức ăn có thể truyền tải thông tin về thành phần dinh dưỡng của thực phẩm liên quan ngay cả trước khi ăn, ví dụ như bạn đã từng ăn một món ăn nào đó trước đây và đã quen với hương vị của nó sau một thời gian. Thông tin này có thể kích hoạt các phản ứng pha não – vô số phản ứng sinh lý (ví dụ: nước bọt, hormone, enzyme tiêu hóa), cơ thể sẽ bắt đầu chuẩn bị cho việc ăn và hệ tiêu hóa sẽ hoạt động nếu bạn nhận ra được mùi hương của thực phẩm hoặc thức ăn quen thuộc đó.
Lịch sử sử dụng mùi hương
Nhà hóa học và nhà sản xuất nước hoa đầu tiên trên thế giới là một phụ nữ tên là Tapputi.
Từ "nước hoa" (perfume) bắt nguồn từ tiếng Latinh "per fumum", có nghĩa là "xuyên qua khói".
Nước hoa ban đầu được sử dụng để che giấu mùi cơ thể khó chịu khi việc tắm rửa vẫn còn được coi là một thứ xa xỉ chứ không phải là vấn đề vệ sinh. Nước hoa chỉ dành cho người giàu.
Những mùi hương quen thuộc xung quanh ta
Mùi hương của mưa có tên gọi riêng Mùi hương đất ẩm, tươi mát sau cơn mưa được gọi là petrichor. Nó đến từ sự kết hợp của tinh dầu thực vật, vi khuẩn ( Streptomyces ) và ozone.
Mùi hương và thiên nhiên
Cần 1.600.000 bông hoa hồng để tạo ra 1 kg tinh dầu hoa hồng. Bốn tấn hoa hồng được cô đọng thành chỉ 1kg tinh dầu hoa hồng, dùng để sản xuất nước hoa, nến và nhiều sản phẩm khác. Không có gì lạ khi đây là một trong những mùi hương được ưa chuộng nhất!
Tinh dầu thơm được chiết xuất từ hầu hết mọi nơi trong tự nhiên, từ vỏ cây, hoa và rễ đến hạt, quả và lá. Người ta không bỏ sót bất cứ thứ gì trong hành trình tìm kiếm những mùi hương tuyệt vời nhất cho nước hoa, nến hay tinh dầu.
Giống như năm vị cơ bản (ngọt, chua, mặn, đắng, umami), một số nhà khoa học tin rằng có bảy mùi cơ bản khác nhau – mùi xạ hương, mùi hôi thối, mùi hăng, mùi long não, mùi thanh thoát, mùi hoa và mùi bạc hà. Người ta cho rằng tất cả các mùi hương đều là sự pha trộn của bảy thành phần cơ bản này.
Ứng dụng mùi hương trong thương mại, kinh doanh
Mùi hương còn tái hiện được khung cảnh. Tại trung tâm bảo tàng Viking Jorvik, mùi hôi thối được bơm vào để mô phỏng cho du khách cảm nhận được thực tế về thời đại Viking sẽ có mùi như thế nào. Bảo tàng này thu hút hơn 14 triệu du khách mỗi năm ghé thăm. Để trải nghiệm mùi như nhà vệ sinh và làng xá của người Viking.
Các bệnh viện và cơ sở chăm sóc sức khỏe sử dụng tiếp thị bằng mùi hương một cách có tính toán, lựa chọn những mùi hương giúp giảm thiểu lo lắng. Đối với bệnh nhân trong phòng chờ - và đặc biệt là những người chuẩn bị chụp MRI - các mùi hương như cam quýt, vani và oải hương mang lại sự thư giãn rất cần thiết.
Thành phần tạo mùi từ động vật trong ngành công nghiệp nước hoa: Những mùi hương quý hiếm như long diên hương đến từ cá voi, trong khi một số loại nước hoa sử dụng các thành phần có nguồn gốc từ động vật, theo ghi chú của The Weight She Carries.
"Mùi xe mới": Các nhà sản xuất thường xịt một loại hương liệu nhân tạo vào xe để tạo ra mùi hương "xe mới" hấp dẫn
Khách hàng thích mua sắm trong môi trường có mùi hương dễ chịu: Gã khổng lồ thể thao Nike, một thế lực lâu đời trong lĩnh vực xây dựng thương hiệu bằng mùi hương, đã tiến hành một nghiên cứu và phát hiện ra rằng khách hàng sẵn sàng chi thêm từ 10% đến 20% tiền tại một cửa hàng có mùi hương dễ chịu.
Một số mùi hương làm giảm cảm giác thèm ăn một loại thực phẩm nhất định. Vậy nên một số sản phẩm được quảng cáo giảm cân thường ứng dụng tính năng này của mùi hương
Mùi hương ảnh hưởng đến nhận thức của chúng ta về chất lượng, thường khiến các sản phẩm có vẻ đắt tiền hơn hoặc độc quyền hơn. Điều này giúp giải thích tại sao, khi được so sánh sản phẩm không mùi và sản phẩm có mùi, mọi người thường chọn sản phẩm có mùi.
Đây là một ví dụ thú vị về tâm lý học đằng sau mùi hương: các trung tâm thể dục sử dụng mùi hương cam quýt hoặc bạc hà cho biết mức độ động lực của khách hàng cao hơn. Thêm một lợi ích nữa: chúng cũng giúp giảm bớt những mùi khó chịu như mồ hôi!
Một chuyên gia mùi hương cần phải nhận biết được ít nhất 250 mùi mới đủ điều kiện hành nghề, những người ưu tú này có khả năng ghi nhớ hàng trăm mùi hương và phân biệt chúng theo cách mà không một người không được đào tạo bài bản nào có thể làm được. Khứu giác của họ nhạy bén đến mức có thể phân biệt được tinh dầu với các thành phần tổng hợp. Đây là một kỹ năng đáng kinh ngạc, gần như kỳ diệu, khi ta nghĩ rằng có khoảng 200 loại tinh dầu và có lẽ lên đến 1.500 chất liệu tổng hợp
Không cần dấu vân tay hay camera quan sát, mồ hôi cũng có thể là dấu vết để truy bắt tội phạm. Các nhà hóa học Israel nói rằng thực phẩm, thuốc, giới tính và thậm chí tâm trí kết hợp lại và tạo ra mùi hương mồ hôi của mỗi người riêng biệt.
Nếu bạn cũng đang tìm hiểu về mùi hương, đừng ngần ngại chia sẻ với Himalaya chúng tôi để được gợi ý những mùi hương phù hợp với cảm xúc, không gian hay sử dụng trong những dịp, thời điểm thích hợp.
